Ochrona przeciwpożarowa w firmie – obowiązki pracodawcy i pracowników

Kto odpowiada za ochronę przeciwpożarową w firmie?

Zakres odpowiedzialności zależy od roli danego podmiotu. Pracodawca nie zawsze jest właścicielem budynku, w którym działa firma, dlatego obowiązków dotyczących samego obiektu nie należy automatycznie przypisywać pracodawcy.

Właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu

Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu powinien między innymi:

• przestrzegać przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych;
• wyposażyć obiekt lub teren w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice;
• zapewnić przeglądy techniczne, konserwację i naprawy tych urządzeń oraz gaśnic;
• zapewnić bezpieczeństwo osobom przebywającym w obiekcie i możliwość ich ewakuacji;
• przygotować obiekt do prowadzenia akcji ratowniczej;
• zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi;
• ustalić sposoby postępowania na wypadek pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia.

Obowiązki te może przejąć w całości lub części zarządca albo użytkownik obiektu, jeżeli wynika to z umowy cywilnoprawnej ustanawiającej zarząd lub użytkowanie. Jeśli takiej umowy nie zawarto, odpowiedzialność spoczywa na podmiocie faktycznie władającym obiektem.

Pracodawca

Niezależnie od podziału obowiązków dotyczących budynku pracodawca odpowiada za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie. Na podstawie art. 209¹ Kodeksu pracy powinien:

• zapewnić środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy, zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników;
• wyznaczyć pracowników do udzielania pierwszej pomocy oraz do działań w zakresie zwalczania pożarów i ewakuacji;
• zapewnić łączność ze służbami zewnętrznymi wyspecjalizowanymi między innymi w ochronie przeciwpożarowej.

Działania pracodawcy muszą być dostosowane do rodzaju i zakresu działalności, liczby pracowników i innych osób przebywających na terenie zakładu oraz rodzaju i poziomu występujących zagrożeń. Liczba wyznaczonych pracowników, ich szkolenie i wyposażenie również powinny uwzględniać rodzaj i poziom zagrożeń. Przepisy nie wskazują jednej liczby odpowiedniej dla każdej firmy.

Pracownicy powinni otrzymać informację o osobach wyznaczonych do zwalczania pożarów i ewakuacji. Informacja ta obejmuje imię i nazwisko, miejsce wykonywania pracy oraz numer telefonu służbowego lub innego środka komunikacji elektronicznej.

Zapoznanie pracowników z zasadami ochrony przeciwpożarowej

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej wymaga zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. Jeżeli dla obiektu sporządza się instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, powinna ona określać sposób zapoznania użytkowników, w tym zatrudnionych pracowników, z przepisami przeciwpożarowymi oraz z treścią instrukcji.

Ramowy program instruktażu ogólnego BHP obejmuje „podstawowe zasady ochrony przeciwpożarowej oraz postępowania w razie pożaru”. Zagadnienia ochrony przeciwpożarowej występują również w ramowych programach niektórych szkoleń okresowych BHP. Wiedzę ogólną trzeba uzupełnić informacjami właściwymi dla konkretnego miejsca pracy, w szczególności o sposobie alarmowania, drogach i wyjściach ewakuacyjnych, miejscu zbiórki oraz organizacji działań w danym obiekcie.

Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego

Właściciele, zarządcy lub użytkownicy obiektów bądź ich części stanowiących odrębne strefy pożarowe, przeznaczonych do wykonywania funkcji użyteczności publicznej, zamieszkania zbiorowego, produkcyjnych, magazynowych oraz inwentarskich, zapewniają i wdrażają instrukcję bezpieczeństwa pożarowego.

Instrukcja obejmuje między innymi:

• warunki ochrony przeciwpożarowej wynikające z przeznaczenia i sposobu użytkowania obiektu;
• wyposażenie w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz sposób ich przeglądów i konserwacji;
• sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia;
• warunki i organizację ewakuacji oraz praktyczne sposoby ich sprawdzania;
• sposób zapoznania użytkowników i pracowników z przepisami oraz treścią instrukcji;
• zadania i obowiązki stałych użytkowników obiektu w zakresie ochrony przeciwpożarowej.

Instrukcję aktualizuje się co najmniej raz na 2 lata, a także po zmianach sposobu użytkowania obiektu lub procesu technologicznego wpływających na warunki ochrony przeciwpożarowej.

Obowiązek sporządzenia instrukcji nie dotyczy obiektów lub ich części wymienionych w § 6 ust. 1 rozporządzenia, jeżeli nie występuje w nich strefa zagrożenia wybuchem, a jednocześnie spełniony jest właściwy warunek dotyczący wielkości: kubatura brutto budynku lub jego części stanowiącej odrębną strefę pożarową nie przekracza 1000 m³, kubatura brutto budynku inwentarskiego nie przekracza 1500 m³ albo powierzchnia strefy pożarowej obiektu innego niż budynek nie przekracza 1000 m².

Alarmowanie i postępowanie w razie zagrożenia

Osoba, która zauważy pożar, klęskę żywiołową lub inne miejscowe zagrożenie, ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić osoby znajdujące się w strefie zagrożenia oraz centrum powiadamiania ratunkowego, jednostkę ochrony przeciwpożarowej, Policję albo wójta lub sołtysa. Procedura firmowa powinna przekładać ten obowiązek na jasny sposób alarmowania właściwy dla danego obiektu.

Jeżeli może wystąpić zagrożenie dla zdrowia lub życia, pracodawca powinien niezwłocznie poinformować pracowników o zagrożeniu i podjąć działania ochronne. W razie bezpośredniego zagrożenia powinien wstrzymać pracę, polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne i nie nakazywać wznowienia pracy do czasu usunięcia zagrożenia.

Gaśnice i ich rozmieszczenie

Obiekty muszą być wyposażone w gaśnice spełniające wymagania Polskich Norm. Ich rodzaj dobiera się do grup pożarów, które mogą wystąpić w obiekcie: A – materiałów stałych, B – cieczy i materiałów stałych topiących się, C – gazów, D – metali oraz F – tłuszczów i olejów w urządzeniach kuchennych.

Wymagana ilość środka gaśniczego zależy między innymi od rodzaju i powierzchni strefy pożarowej, kategorii zagrożenia ludzi, gęstości obciążenia ogniowego oraz zastosowania stałych urządzeń gaśniczych. Nie należy więc przyjmować jednego przelicznika bez ustalenia parametrów konkretnego obiektu.

Gaśnice powinny znajdować się w miejscach łatwo dostępnych i widocznych, nienarażonych na uszkodzenia mechaniczne ani działanie źródeł ciepła. Rozporządzenie wymaga również, aby odległość z miejsca, w którym może przebywać człowiek, do najbliższej gaśnicy nie przekraczała 30 m, a dostęp do niej miał szerokość co najmniej 1 m.

Praktyczne sprawdzenie organizacji ewakuacji

W obiekcie przeznaczonym dla ponad 50 stałych użytkowników, niezakwalifikowanym do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV, właściciel lub zarządca przeprowadza praktyczne sprawdzenie organizacji i warunków ewakuacji co najmniej raz na 2 lata.

W obiektach, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa ponad 50 użytkowników, na przykład w szkołach, przedszkolach, internatach i domach studenckich, sprawdzenie przeprowadza się co najmniej raz w roku, nie później niż w ciągu 3 miesięcy od rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników. O terminie działań prowadzonych na podstawie § 17 ust. 1 należy powiadomić właściwego komendanta powiatowego lub miejskiego Państwowej Straży Pożarnej nie później niż tydzień wcześniej.

Odrębne zasady dotyczą działalności rozrywkowej, w której uczestnicy uwalniają się z zamkniętej przestrzeni albo ich możliwość przemieszczania i ewakuacji jest ograniczona. W takich przypadkach § 17a przewiduje dodatkowe wymagania dotyczące sprawdzenia, udziału osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, zawiadomienia PSP oraz sporządzenia i przekazania protokołu.

Obowiązki i uprawnienia pracownika

Do podstawowych obowiązków pracownika należy przestrzeganie przepisów i zasad BHP. Pracownik powinien w szczególności:

• znać przepisy i zasady BHP, uczestniczyć w szkoleniu i instruktażu oraz poddawać się wymaganym egzaminom sprawdzającym;
• wykonywać pracę zgodnie z przepisami i zasadami bezpieczeństwa oraz stosować się do poleceń i wskazówek przełożonych;
• dbać o należyty stan maszyn, urządzeń, narzędzi i sprzętu oraz o porządek w miejscu pracy;
• niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie wypadku albo zagrożeniu życia lub zdrowia;
• ostrzec współpracowników i inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia.

W przypadku bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia własnego albo innych osób pracownik może, nawet bez porozumienia z przełożonym, podjąć działania zmierzające do uniknięcia niebezpieczeństwa – na miarę swojej wiedzy i dostępnych środków technicznych. Nie może ponosić z tego powodu niekorzystnych konsekwencji, jeżeli nie zaniedbał swoich obowiązków.

Jak uporządkować ochronę przeciwpożarową w firmie?

1. Ustal role i odpowiedzialność. Sprawdź, kto jest właścicielem, zarządcą, użytkownikiem obiektu i pracodawcą oraz co wynika z zawartych umów.
2. Oceń wymagania dotyczące obiektu. Zweryfikuj między innymi obowiązek posiadania instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, wymagane wyposażenie oraz warunki ewakuacji.
3. Wyznacz pracowników. Dostosuj ich liczbę, przygotowanie i wyposażenie do rodzaju działalności oraz poziomu zagrożeń.
4. Przekaż pracownikom informacje. Uwzględnij przepisy, procedury danego obiektu, sposób alarmowania, drogi ewakuacyjne i osoby wyznaczone.
5. Kontroluj aktualność rozwiązań. Pilnuj przeglądów, aktualizacji dokumentacji i praktycznych sprawdzeń ewakuacji, jeżeli mają zastosowanie.

Często zadawane pytania

Źródła i stan prawny

Stan prawny: 02.09.2026 r.

• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 188.
• Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2023 r. poz. 822.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 277.
• Rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2024 r. poz. 1327.

Źródło zdjęcia: Rochak Shukla / Magnific