Procedura ewakuacji zaczyna się od zawiadomienia osób znajdujących się w strefie zagrożenia oraz centrum powiadamiania ratunkowego, jednostki ochrony przeciwpożarowej lub Policji. Pracodawca musi niezwłocznie polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne. Pracownik ma prawo oddalić się z miejsca zagrożenia, zawiadamiając o tym przełożonego, bez konieczności uzyskania jego zgody. Pierwszeństwo ma ochrona życia i alarmowanie, a nie gaszenie pożaru. Konkretne drogi i wyjścia ewakuacyjne oraz warunki ewakuacji dla danego obiektu określa instrukcja bezpieczeństwa pożarowego właściwa dla tego obiektu, a nie ogólna procedura.
- Zawiadomienie jest obowiązkiem każdego: Kto zauważy pożar, jest zobowiązany niezwłocznie zawiadomić osoby w strefie zagrożenia i służby ratunkowe – nie tylko pracodawca.
- Pracodawca decyduje o ewakuacji: Po zagrożeniu pracodawca musi wstrzymać pracę i polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne.
- Pracownik ma prawo do ewakuacji: Pracownik może opuścić stanowisko i oddalić się z miejsca zagrożenia bez potwierdzenia przełożonego, zachowując prawo do wynagrodzenia.
- Nie każdy pracownik może być zmuszony do gaszenia: Pracownik, którego obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia lub mienia, nie ma prawa do powstrzymania się od pracy ani do ewakuacji.
- Instrukcja obiektowa ma pierwszeństwo: Ogólna procedura z artykułu nie zastępuje instrukcji bezpieczeństwa pożarowego danego obiektu – konkretne drogi i wyjścia ewakuacyjne oraz warunki ewakuacji są określone w dokumentacji właściwej dla Waszego zakładu pracy.
Ewakuacja pracowników to jeden z elementów szerszego systemu obowiązków przeciwpożarowych w zakładzie pracy. Pełny przegląd zasad i podziału odpowiedzialności między pracodawcą a pracownikami znajdziesz w artykule ochrona przeciwpożarowa w firmie.
Zawiadomienie – kto, kogo, kiedy
Obowiązek zawiadomienia spoczywa na każdej osobie, która zauważy pożar. Kodeks pracy i ustawa o ochronie przeciwpożarowej nakazują niezwłoczne zawiadomienie:
- osób znajdujących się w strefie zagrożenia,
- centrum powiadamiania ratunkowego, jednostki ochrony przeciwpożarowej, Policji – albo wójta bądź sołtysa.
„Niezwłocznie" oznacza bez zbędnej zwłoki, czyli od razu po zauważeniu zagrożenia.
Co powinna zrobić osoba zauważająca pożar
Pracownik, który zauważy pożar:
- Zawiadamia niezwłocznie: Informuje osoby znajdujące się w strefie zagrożenia oraz zawiadamia przełożonego, a także centrum powiadamiania ratunkowego, jednostkę ochrony przeciwpożarowej, Policję albo wójta lub sołtysa.
- Ostrzega współpracowników: Obowiązkiem pracownika jest ostrzec współpracowników i inne osoby w rejonie zagrożenia o grożącym niebezpieczeństwie – nie powinien czekać na polecenie pracodawcy.
- Oddala się w miejsce bezpieczne: Po zawiadomieniu pracownik ma prawo opuścić stanowisko i oddalić się w miejsce bezpieczne. Może również podjąć działania mające na celu uniknięcie niebezpieczeństwa, nawet bez porozumienia z przełożonym, na miarę swoich możliwości i wiedzy, pod warunkiem że nie zaniedba przy tym swoich obowiązków.
Obowiązki pracodawcy w chwili zagrożenia
Pracodawca jest obowiązany:
- Wstrzymać pracę niezwłocznie. W przypadku bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracodawca musi natychmiast wstrzymać pracę i polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne.
- Polecić ewakuację, nie gaszenie. Polecenie musi dotyczyć oddalenia się, nie próby gaszenia pożaru. Nie wolno nakazywać gaszenia pożaru, jeśli grozi to życiu lub zdrowiu pracownika – życie ma pierwszeństwo.
- Udostępnić instrukcje. Pracownicy powinni mieć dostęp do dokumentacji umożliwiającej przerwanie pracy i oddalenie się z miejsca zagrożenia w miejsce bezpieczne – są to instrukcje wewnętrzne, zaznajomienie z procedurą lub inne materiały właściwe dla danego obiektu.
- Nie wydawać polecenia wznowienia pracy do czasu usunięcia zagrożenia. Po ewakuacji pracodawca nie może polecić powrotu do pracy, dopóki warunki bezpieczeństwa nie zostaną przywrócone.
Prawa i obowiązki pracownika podczas zagrożenia
Pracownik ma prawo:
- Opuścić stanowisko bez potwierdzenia. W przypadku bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia pracownik ma prawo przerwać pracę i oddalić się z miejsca zagrożenia w miejsce bezpieczne, nawet bez potwierdzenia przełożonego. Za czas tej czynności zachowuje prawo do wynagrodzenia i nie może ponosić niekorzystnych konsekwencji.
- Podjąć działania ratunkowe na swoją rękę. Pracownik ma prawo podjąć działania mające na celu uniknięcie niebezpieczeństwa na miarę swojej wiedzy i dostępnych środków, bez porozumienia z przełożonym – pod warunkiem, że nie zaniedbał wcześniej swoich obowiązków BHP.
- Nie ponosić konsekwencji za podjęte działania. Pracownik, który podjął działania w celu uniknięcia niebezpieczeństwa albo skorzystał z prawa do powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia, nie może z tego powodu ponosić żadnych niekorzystnych konsekwencji, pod warunkiem że nie zaniedbał swoich obowiązków.
Pracownik ma obowiązek:
- Niezwłocznie zawiadomić przełożonego i ostrzec współpracowników. Zamiast milczeć lub czekać, pracownik musi natychmiast poinformować przełożonego o zauważonym zagrożeniu i ostrzec osoby w rejonie zagrożenia.
- Zapoznać się z procedurą. Pracownik powinien znać drogi i wyjścia ewakuacyjne właściwe dla swojego obiektu – informacje zawarte w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego.
- Przestrzegać zasad bezpieczeństwa. Przestrzeganie przepisów i zasad BHP jest podstawowym obowiązkiem pracownika.
Wyjątek: Zgodnie z art. 210 § 5 Kodeksu pracy prawo do powstrzymania się od pracy i do oddalenia się z miejsca zagrożenia nie dotyczy pracownika, którego obowiązkiem pracowniczym jest ratowanie życia ludzkiego lub mienia.
Rola instrukcji bezpieczeństwa pożarowego
Artykuł opisuje procedurę ogólną, ale konkretne warunki ewakuacji określa instrukcja bezpieczeństwa pożarowego właściwa dla danego obiektu.
Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna zawierać:
- drogi i wyjścia ewakuacyjne właściwe dla obiektu,
- warunki i organizację ewakuacji ludzi, w tym sposób postępowania na wypadek pożaru,
- sposób zapoznania pracowników z tymi warunkami oraz z przepisami przeciwpożarowymi.
Ważne: Instrukcja taka nie jest zawsze obowiązkowa – wyłączenia zależą m.in. od wielkości obiektu. Jednak jeśli obowiązek istnieje, procedura w niej zawarta ma pierwszeństwo nad ogólnymi zasadami.
To z instrukcji bezpieczeństwa pożarowego, a nie z ogólnego artykułu, powinni pracownicy dowiadywać się, które konkretnie drogi i wyjścia są wyjściami ewakuacyjnymi w ich obiekcie oraz jak wygląda organizacja ewakuacji właściwa dla tego budynku. Ogólna procedura pomaga zrozumieć przepisy, ale nie zastępuje dokumentacji obiektu.
Podstawa prawna:
- Art. 9 ustawy o ochronie przeciwpożarowej: Obowiązek zawiadomienia osób w strefie zagrożenia i służb ratunkowych przez każdego, kto zauważy pożar.
- Art. 2091 Kodeksu pracy: Pracodawca jest obowiązany zapewnić środki do zwalczania pożarów i ewakuacji pracowników oraz wyznaczyć pracowników do wykonywania tych zadań, dostosowane do rodzaju działalności i zagrożeń.
- Art. 2092 Kodeksu pracy: Pracodawca musi wstrzymać pracę i polecić pracownikom oddalenie się w miejsce bezpieczne w razie bezpośredniego zagrożenia; nie może wydawać polecenia wznowienia pracy do czasu usunięcia zagrożenia.
- Art. 2093 Kodeksu pracy: Pracownik ma prawo podjąć działania w celu uniknięcia niebezpieczeństwa, nawet bez porozumienia z przełożonym, bez niekorzystnych konsekwencji (pod warunkiem że nie zaniedbał obowiązków).
- Art. 210 Kodeksu pracy: Pracownik ma prawo powstrzymać się od pracy lub oddalić się z miejsca zagrożenia, zachowując prawo do wynagrodzenia – wyjątek: pracownik z obowiązkiem ratowania życia lub mienia.
- Art. 211 Kodeksu pracy: Pracownik musi niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym zagrożeniu i ostrzec współpracowników.
- § 6 rozporządzenia MSWiA z 7 czerwca 2010 r.: Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego określa szczegółowe warunki i organizację ewakuacji dla konkretnego obiektu.
Szkolenie PPOŻ online – teoretyczne wsparcie dla pracowników
Szkolenie PPOŻ online BHP KOI omawia zapobieganie pożarom, alarmowanie, reagowanie, zasady ewakuacji i użycie podręcznego sprzętu gaśniczego. Ma charakter teoretyczny i należy je uzupełnić o procedury, drogi ewakuacyjne, miejsce zbiórki oraz wyposażenie właściwe dla konkretnego obiektu Waszej firmy.
Pytania i odpowiedzi
Czy pracownik musi gasić pożar, czy może natychmiast się ewakuować?
Pracownik może natychmiast się ewakuować. Pracodawca nie powinien polecać gaszenia pożaru, jeśli grozi to życiu lub zdrowiu pracownika. Pierwszeństwo ma ochrona życia i alarmowanie służb, a nie gaszenie. Wyjątek stanowią pracownicy, dla których ratowanie życia lub mienia jest obowiązkiem pracowniczym – zgodnie z art. 210 § 5 Kodeksu pracy nie korzystają oni z prawa do powstrzymania się od pracy ani do oddalenia się z miejsca zagrożenia.
Kto zawiadamia służby ratunkowe – pracownik czy pracodawca?
Obowiązek zawiadomienia spoczywa na każdej osobie, która zauważy pożar – zarówno na pracowniku, jak i pracodawcy. Nie można czekać, aż ktoś inny powiadomi – każdy, kto widzi zagrożenie, powinien niezwłocznie zawiadomić osoby w strefie zagrożenia oraz centrum powiadamiania ratunkowego, jednostkę ochrony przeciwpożarowej, Policję albo wójta lub sołtysa.
Czy procedura z artykułu zastępuje instrukcję bezpieczeństwa pożarowego obiektu?
Nie. Artykuł opisuje ogólne kroki i obowiązki wynikające z ustawy o ochronie przeciwpożarowej i Kodeksu pracy. Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego właściwa dla Waszego obiektu ma pierwszeństwo – zawiera konkretne drogi i wyjścia ewakuacyjne oraz warunki organizacji ewakuacji właściwe dla Waszej firmy. Pracownicy powinni zapoznać się przede wszystkim z instrukcją obiektową.
Jakie konsekwencje grożą pracownikowi, który ewakuuje się z miejsca zagrożenia?
Pracownik, który skorzysta z prawa do powstrzymania się od pracy lub oddalenia się z miejsca zagrożenia, zachowuje prawo do wynagrodzenia za ten czas i nie może z tego powodu ponosić żadnych niekorzystnych konsekwencji. Ochrona ta obejmuje również pracownika, który podjął działania w celu uniknięcia niebezpieczeństwa bez porozumienia z przełożonym, pod warunkiem że wcześniej nie zaniedbał swoich obowiązków.
Źródła i stan prawny
Stan prawny: 03.09.2026 r.
Artykuł opiera się na aktualnych przepisach prawa pracy i ochrony przeciwpożarowej:
- Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 188) – art. 9
- Kodeks pracy (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 277) – art. 2091, 2092, 2093, 210, 211
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (tekst jednolity Dz.U. 2023 poz. 822) – § 6
Źródło zdjęcia: BARBARA RAMOS / Unsplash
