Pracodawca każe Ci zapłacić za szkolenie BHP z własnej kieszeni, zapowiada potrącenie jego kosztu z pensji albo wysyła Cię na kurs w sobotę bez wynagrodzenia? Jeśli pracujesz na podstawie umowy o pracę, prawo jest po Twojej stronie. Wyjaśniamy, czego możesz odmówić, jak krok po kroku odzyskać już wydane pieniądze i kiedy warto zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy. Szerszy przegląd tematu znajdziesz w tekście Szkolenie BHP – kompletny przewodnik.
Krótka odpowiedź
Jeżeli jesteś zatrudniony na podstawie umowy o pracę, nie powinieneś ponosić kosztu obowiązkowego szkolenia BHP. Zgodnie z art. 237³ § 3 Kodeksu pracy szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Pracodawca nie może jednostronnie potrącić tego wydatku z wynagrodzenia ani uzależnić dopuszczenia do pracy od samodzielnego zakupienia kursu.
Czy pracownik musi płacić za szkolenie BHP?
Nie. Jeżeli jesteś pracownikiem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę, koszt wymaganego szkolenia BHP ponosi pracodawca. Szkolenie odbywa się w czasie pracy i na jego koszt, zgodnie z art. 237³ § 3 Kodeksu pracy. Dotyczy to zarówno szkolenia wstępnego, przed dopuszczeniem do pracy, jak i szkoleń okresowych organizowanych w trakcie zatrudnienia.
Zasada finansowania obowiązuje niezależnie od prawidłowo zastosowanej formy szkolenia. Jeżeli dla danego rodzaju szkolenia i grupy stanowisk przepisy dopuszczają realizację zdalną, również takie szkolenie odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy. Szczegóły dotyczące formy online wyjaśniamy w artykule Czy szkolenie BHP można zrobić online?
Osobną sytuacją jest żądanie odbycia i opłacenia szkolenia jeszcze przed podpisaniem umowy – a więc zanim doszło do nawiązania stosunku pracy. Tę kwestię wyjaśniamy w tekście Szkolenie BHP przed podpisaniem umowy – czy to legalne.
Podstawa prawna: art. 237³ § 3 Kodeksu pracy
Obowiązek zapewnienia pracownikowi szkolenia BHP przed dopuszczeniem do pracy oraz prowadzenia szkoleń okresowych wynika z art. 237³ § 2 Kodeksu pracy. To jednak § 3 tego artykułu przesądza, kto płaci i kiedy: szkolenia te odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.
Oznacza to dwie rzeczy naraz. Po pierwsze, czas poświęcony na szkolenie jest czasem pracy – powinien być wliczony do wymiaru czasu pracy i wynagrodzony tak jak zwykłe obowiązki służbowe. Po drugie, koszty konieczne do odbycia i prawidłowego udokumentowania wymaganego szkolenia — w tym opłata za kurs, materiały, egzamin i wydanie zaświadczenia — ponosi pracodawca, a nie pracownik.
Czy pracodawca może żądać samodzielnego opłacenia szkolenia?
Nie. Zorganizowanie i sfinansowanie szkolenia BHP to ustawowy obowiązek pracodawcy, którego nie można przenieść na pracownika – ani wprost, ani przez wewnętrzny regulamin, ani przez ustne polecenie. Pracodawca nie może też uzależnić dopuszczenia do pracy czy dalszego zatrudnienia od tego, czy pracownik samodzielnie kupi sobie kurs.
Jeśli spotkasz się z takim żądaniem, masz prawo poprosić o wskazanie podstawy prawnej na piśmie. W praktyce pracodawca nie znajdzie przepisu, który by je uzasadniał, ponieważ art. 237³ § 3 Kodeksu pracy jednoznacznie wskazuje pracodawcę jako podmiot zobowiązany do finansowania.
Czy pracodawca może potrącić koszt szkolenia z wynagrodzenia?
Pracodawca nie może jednostronnie potrącić z wynagrodzenia pracownika kosztu obowiązkowego szkolenia BHP. Zasady dokonywania potrąceń regulują art. 87 i art. 91 Kodeksu pracy. Art. 87 zawiera zamknięty katalog należności, które można potrącić bez zgody pracownika (m.in. zaliczki pieniężne czy kary porządkowe) – kosztu szkolenia BHP nie ma na tej liście.
Potrącenie innych należności wymaga pisemnej zgody pracownika, zgodnie z art. 91 Kodeksu pracy. W przypadku obowiązkowego szkolenia BHP pracodawca nie ma jednak podstawy do obciążenia pracownika jego kosztem, ponieważ art. 2373 § 3 nakłada ten koszt na pracodawcę. Sama pisemna zgoda na potrącenie nie zmienia ustawowej zasady finansowania szkolenia i może zostać zakwestionowana.
Co zrobić krok po kroku, gdy pracodawca żąda zapłaty?
- Nie płać za szkolenie z własnych pieniędzy tylko dlatego, że zażądał tego pracodawca.
- Poproś o przedstawienie żądania i jego podstawy prawnej na piśmie – e-mailem lub w formie wiadomości służbowej.
- Zachowaj wiadomości, polecenia służbowe, dokumenty płacowe i potwierdzenia ewentualnej płatności.
- Jeśli już poniosłeś koszt lub dokonano potrącenia z pensji, skieruj do pracodawcy pisemne wezwanie do zwrotu.
- W razie braku reakcji skorzystaj z porady Państwowej Inspekcji Pracy lub złóż skargę.
- Jeśli konieczne jest dochodzenie konkretnej należności, rozważ wystąpienie do sądu pracy lub konsultację z prawnikiem.
Powyższe kroki mają charakter ogólnej informacji, a nie indywidualnej porady prawnej – konkretne rozstrzygnięcie zależy zawsze od okoliczności danej sprawy.
Jak dochodzić zwrotu poniesionego kosztu?
Jeśli zapłaciłeś za szkolenie albo pracodawca potrącił jego koszt z Twojego wynagrodzenia, możesz skierować do niego pisemne wezwanie do zwrotu – z podaniem kwoty, daty poniesienia kosztu i wskazaniem art. 237³ § 3 Kodeksu pracy jako podstawy roszczenia. Zachowaj potwierdzenie płatności, korespondencję z pracodawcą i polecenia dotyczące szkolenia – to one będą dowodem w razie sporu.
Możesz też skorzystać z bezpłatnej porady Państwowej Inspekcji Pracy albo złożyć skargę na działania pracodawcy. Warto jednak wiedzieć, że PIP kontroluje przestrzeganie przepisów prawa pracy i może reagować na naruszenie, ale nie zawsze automatycznie odzyska za Ciebie konkretną kwotę – jeśli pracodawca mimo wezwania nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, dochodzenie należności może wymagać wystąpienia do sądu pracy. Właściwa droga zależy od tego, w jaki sposób pieniądze zostały pobrane, oraz od okoliczności konkretnej sprawy.
Nieprzeprowadzenie wymaganego szkolenia BHP może stanowić wykroczenie z art. 283 § 1 Kodeksu pracy. Nieuprawnione potrącenie kosztu szkolenia z wynagrodzenia może natomiast zostać ocenione również jako naruszenie przepisów o wypłacie wynagrodzenia. Od 8 lipca 2026 r. grzywna za wskazane naruszenia może wynosić od 2000 do 60 000 zł. Inspektor PIP może nałożyć mandat do 5000 zł, a w określonych przypadkach ponownego ukarania — do 10 000 zł. Pełny katalog sankcji oraz różnicę między mandatem a grzywną orzekaną przez sąd wyjaśniamy w artykule Jaka kara grozi za brak szkolenia BHP? Mandat, PIP, grzywna i konsekwencje. W określonych okolicznościach niedopełnienie obowiązków BHP może prowadzić również do odpowiedzialności karnej, w szczególności na podstawie art. 220 Kodeksu karnego. Ocena odpowiedzialności zależy od konkretnego stanu faktycznego.
Szkolenie po godzinach a czas pracy
Szkolenie BHP powinno odbywać się w normalnych godzinach pracy – to wynika wprost z art. 237³ § 3 Kodeksu pracy. Jeśli pracodawca każe Ci uczestniczyć w szkoleniu poza Twoim rozkładem czasu pracy, na przykład w sobotę albo po zakończeniu zmiany, ten czas nie znika – powinien zostać rozliczony zgodnie z przepisami o czasie pracy, w tym, w zależności od okoliczności, jako praca w godzinach nadliczbowych z odpowiednią rekompensatą (dodatkiem do wynagrodzenia lub czasem wolnym).
Szczegółowe zasady rozliczenia czasu szkolenia wyjaśniamy w artykule Czy szkolenie BHP jest wliczane do czasu pracy?
Kiedy skontaktować się z PIP?
Warto skontaktować się z Państwową Inspekcją Pracy, gdy pracodawca mimo pisemnego wezwania nie zwraca poniesionego kosztu szkolenia, nadal żąda zapłaty albo każe podpisywać oświadczenia, które budzą Twoje wątpliwości. Poradę telefoniczną uzyskasz pod numerami: 801 002 006 (telefony stacjonarne) oraz 459 599 000 (telefony komórkowe), od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–15:00.
Porady dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy są udzielane również we wtorki i czwartki w godzinach 9:00–15:00 pod numerem 22 111 35 27.
Telefon służy przede wszystkim uzyskaniu porady. Jeśli chcesz formalnie zgłosić naruszenie, skorzystaj z właściwej procedury skargowej PIP.
Źródło: www.pip.gov.pl
Umowa zlecenia i B2B – czy zasady są takie same?
Opisana zasada dotyczy pracowników pozostających w stosunku pracy. W przypadku umowy zlecenia lub współpracy B2B obowiązek szkolenia i sposób pokrycia jego kosztu zależą od rodzaju wykonywanej pracy, występujących zagrożeń oraz postanowień umowy. Szczegółowe zasady finansowania szkolenia przy umowie o pracę, zleceniu i B2B opisujemy w osobnym poradniku.
Komentarz eksperta
Aleksandra Karp, starszy inspektor ds. BHP i instruktor pierwszej pomocy
„Zdarza się, że niektórzy pracodawcy każą pracownikom odbywać szkolenie BHP po godzinach, nie zaliczając tego czasu do czasu pracy, albo uzależniają zwrot opłaty za kurs od przepracowania okresu próbnego. Obie praktyki są niezgodne z zasadą, zgodnie z którą obowiązkowe szkolenie BHP odbywa się w czasie pracy i na koszt pracodawcy.”
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Czy pracownik musi płacić za szkolenie BHP?
Nie. Jeśli jesteś zatrudniony na podstawie umowy o pracę, koszt obowiązkowego szkolenia BHP ponosi pracodawca – wynika to z art. 237³ § 3 Kodeksu pracy.
Czy pracodawca może potrącić koszt szkolenia z wynagrodzenia?
Pracodawca nie może jednostronnie potrącić kosztu obowiązkowego szkolenia BHP z wynagrodzenia. Potrącenie innych należności wymaga pisemnej zgody pracownika zgodnie z art. 91 Kodeksu pracy, jednak sama zgoda nie zmienia ustawowej zasady, że koszt obowiązkowego szkolenia BHP ponosi pracodawca.
Co zrobić, gdy pracodawca żąda zapłaty za szkolenie?
Poproś o podstawę prawną żądania na piśmie, nie płać z własnych pieniędzy, zachowaj dokumentację i, jeśli pracodawca nie zmieni decyzji, skorzystaj z porady Państwowej Inspekcji Pracy.
Czy można odzyskać pieniądze zapłacone za szkolenie BHP?
Tak. Najpierw skieruj do pracodawcy pisemne wezwanie do zwrotu i zachowaj dowód zapłaty. Możesz również skorzystać z porady PIP lub złożyć skargę. Jeżeli pracodawca nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, dochodzenie konkretnej należności może wymagać wystąpienia do sądu pracy.
Czy szkolenie BHP może odbywać się po godzinach?
Szkolenie powinno odbywać się w czasie pracy. Jeśli odbywa się poza normalnymi godzinami, czas ten należy rozliczyć zgodnie z przepisami o czasie pracy, w tym, w zależności od okoliczności, jako pracę nadliczbową.
Gdzie pracownik może zgłosić naruszenie?
Poradę możesz uzyskać telefonicznie w Państwowej Inspekcji Pracy pod numerami 801 002 006 lub 459 599 000, od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–15:00. Formalne zgłoszenie naruszenia wymaga złożenia skargi zgodnie z procedurą PIP.
Czy te same zasady dotyczą umowy zlecenia i B2B?
Nie wprost. Opisane zasady dotyczą stosunku pracy. Przy umowie zlecenia lub współpracy B2B obowiązek szkolenia i sposób pokrycia jego kosztu zależą od rodzaju pracy, zagrożeń i zapisów umowy.
Źródła i stan prawny
- Kodeks pracy – tekst jednolity
- Rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie BHP – tekst jednolity
- Państwowa Inspekcja Pracy – szkolenia BHP
- Państwowa Inspekcja Pracy – porady telefoniczne
- Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw
Stan prawny zweryfikowano 13 sierpnia 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej.
