Pracownik informuje, że nie pojawi się na szkoleniu BHP. Albo po prostu nie przychodzi i nie reaguje na wezwania. W takiej sytuacji pracodawca musi wiedzieć: co mu wolno, czego nie wolno i jak postąpić zgodnie z przepisami.
Bagatelizowanie odmowy szkolenia BHP może skończyć się wypadkiem, po którym pracodawca zostanie pociągnięty do odpowiedzialności — mimo że to pracownik nie chciał się szkolić. Ale też pochopna reakcja, np. natychmiastowe zwolnienie bez zachowania procedury, może być błędem, który pracodawca zapłaci przed sądem pracy.
W tym artykule wyjaśniamy, co mówi prawo, jakie konsekwencje grożą pracownikowi za odmowę szkolenia BHP i jak pracodawca powinien postąpić krok po kroku.
Krótka odpowiedź: Pracownik nie może zgodnie z prawem odmówić szkolenia BHP. Udział w szkoleniu to jeden z podstawowych obowiązków pracowniczych wynikających z art. 211 Kodeksu pracy. Odmowa stanowi naruszenie obowiązków pracowniczych i uprawnia pracodawcę do zastosowania kar porządkowych, odsunięcia od pracy, a w poważniejszych przypadkach — do rozwiązania umowy.
Najważniejsze wnioski:
- Udział w szkoleniu BHP jest obowiązkiem pracownika wynikającym wprost z Kodeksu pracy — nie można go legalnie odmówić.
- Pracownik, który odmawia szkolenia wstępnego, nie może być dopuszczony do pracy i nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za ten czas.
- Pracodawca może zastosować karę porządkową: upomnienie, naganę lub karę pieniężną.
- Przy powtarzającej się odmowie, prawidłowo udokumentowanej, pracodawca może rozwiązać umowę o pracę.
- Pracodawca, który mimo odmowy dopuści pracownika do pracy bez szkolenia, sam naraża się na odpowiedzialność wobec PIP i — w razie wypadku — na odpowiedzialność cywilną lub karną.
Kiedy pracownik ma obowiązek wziąć udział w szkoleniu BHP?
| Sytuacja | Obowiązek pracownika | Co zrobić przy odmowie? |
|---|---|---|
| Szkolenie wstępne przed dopuszczeniem do pracy | Tak — obowiązkowe | Nie dopuścić do pracy, udokumentować odmowę |
| Szkolenie okresowe w wyznaczonym terminie | Tak — obowiązkowe | Wezwać pisemnie, zastosować karę porządkową |
| Szkolenie po wypadku lub zmianie stanowiska | Tak — obowiązkowe | Odsunąć od pracy do czasu odbycia szkolenia |
| Szkolenie wynikające z nowej oceny ryzyka zawodowego | Tak — obowiązkowe | Dokumentować odmowę i podjąć kroki porządkowe |
Podstawa prawna: Art. 211 pkt 1 Kodeksu pracy nakłada na pracownika obowiązek znajomości przepisów i zasad BHP oraz udziału w szkoleniu i instruktażu z tego zakresu, a także poddawania się wymaganym egzaminom sprawdzającym. Art. 237³ § 1 Kodeksu pracy zakazuje pracodawcy dopuszczenia pracownika do pracy bez wymaganych szkoleń BHP. Art. 108 Kodeksu pracy reguluje katalog kar porządkowych. Art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy umożliwia rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Szczegółowe zasady organizacji szkoleń BHP reguluje rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.
Co mówi Kodeks pracy o obowiązku szkolenia BHP
Szkolenie BHP to nie przywilej ani element dobrej woli — to obowiązek wynikający wprost z ustawy. Art. 211 Kodeksu pracy wymienia obowiązki pracownika w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, a wśród nich wprost wskazuje udział w szkoleniu i instruktażu oraz poddawanie się wymaganym egzaminom sprawdzającym.
Z drugiej strony art. 237³ Kodeksu pracy nakłada na pracodawcę bezwzględny zakaz dopuszczenia pracownika do pracy bez odbycia szkolenia BHP. Oba te przepisy działają równolegle: pracownik ma obowiązek odbyć szkolenie, a pracodawca ma obowiązek je przeprowadzić i — jeśli pracownik odmawia — zareagować zgodnie z prawem.
Poznaj obowiązki pracodawcy w zakresie BHP — w tym zasad organizacji szkoleń, ich finansowania i dokumentowania — w naszym szczegółowym przewodniku dla pracodawców.
Odmowa szkolenia wstępnego a odmowa szkolenia okresowego
Konsekwencje odmowy różnią się w zależności od rodzaju szkolenia. Warto je rozróżnić, bo inaczej reaguje się na każdą z tych sytuacji.
Odmowa szkolenia wstępnego
Szkolenie wstępne musi odbyć się przed dopuszczeniem pracownika do wykonywania obowiązków — najpóźniej przed rozpoczęciem pracy na danym stanowisku. Jeżeli nowy pracownik odmawia udziału w instruktażu ogólnym lub instruktażu stanowiskowym, pracodawca ma obowiązek — nie tylko prawo — wstrzymać jego dopuszczenie do pracy.
W takiej sytuacji pracownik nie wykonuje pracy z własnej winy. Nie zachowuje więc prawa do wynagrodzenia za ten czas. Zasada jest prosta: brak szkolenia = brak dopuszczenia do pracy = brak wynagrodzenia za czas przestoju z winy pracownika.
Odmowa szkolenia okresowego
Pracownik zatrudniony od jakiegoś czasu może próbować zignorować termin szkolenia okresowego. Tu sytuacja jest nieco inna — pracownik może normalnie wykonywać pracę do czasu upływu ważności poprzedniego szkolenia. Po upływie tego terminu pracodawca nie powinien jednak dalej dopuszczać go do pracy bez aktualnego szkolenia.
Odmowa szkolenia okresowego powinna być udokumentowana i może stanowić podstawę do zastosowania kary porządkowej. Jeśli odmowy się powtarzają — podstawę do poważniejszych konsekwencji.
Problem z frekwencją na szkoleniach BHP? Szkolenie online eliminuje większość wymówek.
Pracownik przechodzi szkolenie kiedy chce, bez wyjazdu, na dowolnym urządzeniu. Pracodawca otrzymuje dokumentację gotową do akt osobowych.
Jakie konsekwencje grożą pracownikowi za odmowę?
Odmowa udziału w szkoleniu BHP to naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. W zależności od okoliczności pracodawca może zastosować jeden z trzech poziomów reakcji.
Kara porządkowa
Pierwsza i najczęstsza reakcja to kara porządkowa zgodnie z art. 108 Kodeksu pracy. Pracodawca może zastosować:
- upomnienie,
- naganę,
- karę pieniężną — dopuszczalną, gdy odmowa narusza bezpośrednio przepisy BHP.
Przed nałożeniem kary pracodawca ma obowiązek wysłuchać pracownika. Kara musi zostać nałożona w terminie 2 tygodni od dnia powzięcia wiadomości o naruszeniu i nie później niż 3 miesiące od popełnienia naruszenia. Pracownik ma prawo wnieść sprzeciw w ciągu 7 dni od zawiadomienia go o karze.
Odsunięcie od pracy
Jeśli szkolenie wstępne nie zostało odbyte albo upłynął termin ważności szkolenia okresowego, pracodawca powinien odsunąć pracownika od wykonywania pracy. To nie jest kara — to obowiązek wynikający z przepisów BHP. Pracodawca, który tego nie zrobi i dojdzie do wypadku, ponosi odpowiedzialność niezależnie od wcześniejszej odmowy pracownika.
Rozwiązanie umowy o pracę
Jeżeli pracownik wielokrotnie i świadomie odmawia udziału w szkoleniu BHP mimo pisemnych wezwań, pracodawca może rozwiązać umowę — za wypowiedzeniem lub, w szczególnie poważnych przypadkach, w trybie dyscyplinarnym na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Ten krok wymaga jednak solidnej dokumentacji i oceny okoliczności każdej sprawy z osobna. Przy decyzji o rozwiązaniu umowy warto skonsultować się z prawnikiem lub doświadczonym specjalistą HR.
Uwaga: Pracodawca, który mimo odmowy szkolenia przez pracownika dopuści go do pracy, sam naraża się na karę ze strony Państwowej Inspekcji Pracy, a w razie wypadku przy pracy — również na odpowiedzialność cywilną lub karną. Udokumentowana odmowa pracownika może złagodzić ocenę winy pracodawcy, ale nie zwalnia go z obowiązku przestrzegania przepisów BHP.
Jak postąpić, gdy pracownik odmawia szkolenia BHP — krok po kroku
- Wyznacz termin szkolenia i poinformuj pracownika na piśmie — wskaż termin, formę, temat i przewidywany czas trwania. Pisemne wezwanie z potwierdzeniem odbioru to podstawa dokumentacji.
- Odnotuj niestawiennictwo lub odmowę — sporządź notatkę służbową lub poproś pracownika o pisemne uzasadnienie odmowy. Jeżeli pracownik odmawia podpisu, zaznacz ten fakt w notatce z podpisem świadka.
- Wstrzymaj dopuszczenie do pracy — jeśli szkolenie wstępne nie zostało odbyte lub upłynął termin ważności szkolenia okresowego, odsunięcie pracownika od stanowiska jest obowiązkiem pracodawcy.
- Wysłuchaj pracownika przed nałożeniem kary — Kodeks pracy wymaga, aby przed zastosowaniem kary porządkowej pracodawca dał pracownikowi możliwość złożenia wyjaśnień.
- Zastosuj karę porządkową — upomnienie, naganę lub karę pieniężną, zgodnie z procedurą i terminami z art. 108 KP. Doręcz decyzję na piśmie.
- Zachowaj całą dokumentację — wezwania, notatki, odpowiedzi pracownika, decyzje o karach. Przy kontroli PIP i przy ewentualnym sporze przed sądem pracy to Twój główny dowód.
Czy pracownik może kwestionować formę szkolenia, nie samą treść?
W praktyce zdarzają się sytuacje graniczne: pracownik nie odmawia szkolenia jako takiego, ale kwestionuje jego formę lub termin. Twierdzi na przykład, że chce szkolenia stacjonarnego zamiast online, albo że zaproponowany termin koliduje z opieką nad dzieckiem lub stanem zdrowia.
Takie sytuacje nie są równoznaczne z odmową szkolenia BHP. Pracodawca powinien wykazać elastyczność organizacyjną — zaproponować inny termin lub formę — ale jednocześnie jasno zaznaczyć, że szkolenie jest obowiązkowe i musi się odbyć w rozsądnym czasie.
Praktycznym rozwiązaniem jest szkolenie BHP online, dostępne 24 godziny na dobę, bez konieczności przyjazdu w konkretnym terminie. W większości przypadków eliminuje to argumenty organizacyjne po stronie pracownika i ułatwia pracodawcy egzekwowanie obowiązku szkoleniowego.
Co powinieneś zrobić w zależności od roli?
- Pracodawca: Nie dopuszczaj do pracy pracownika bez szkolenia BHP. Dokumentuj każdy przypadek odmowy. Stosuj kary porządkowe zgodnie z procedurą. Przy powtarzającej się odmowie skonsultuj się z prawnikiem przed podjęciem decyzji o rozwiązaniu umowy.
- HR / specjalista BHP: Prowadź rejestr terminów szkoleń wszystkich pracowników. Wysyłaj pisemne wezwania z wyprzedzeniem. Archiwizuj potwierdzenia odbycia szkolenia oraz dokumentację ewentualnych odmów. Reaguj zanim termin ważności szkolenia upłynie.
- Pracownik: Udział w szkoleniu BHP jest Twoim obowiązkiem prawnym, nie opcją. Jeśli masz wątpliwości co do formy lub terminu — zgłoś je pracodawcy, ale nie odmawiaj szkolenia jako takiego. Konsekwencje odmowy mogą dotknąć zarówno Twojego wynagrodzenia, jak i stosunku pracy.
Zorganizuj szkolenie BHP dla pracowników — bez problemów z terminami i frekwencją
Szkolenia bhpkoi.pl działają w formie samokształcenia kierowanego online. Pracownik przechodzi szkolenie kiedy chce, pracodawca otrzymuje pełną dokumentację potwierdzającą ukończenie — gotową do akt osobowych.
- Szkolenie online dostępne 24/7, bez wyjazdu i rezerwacji sali
- Test końcowy i zaświadczenie po ukończeniu
- Dokumentacja do akt osobowych pracownika
- Możliwość przeszkolenia całego zespołu jednocześnie
Źródła i aktualność informacji
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. — Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1465 z późn. zm.), w szczególności art. 108, art. 211, art. 237³, art. 52 § 1 pkt 1
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2004 r. Nr 180, poz. 1860 z późn. zm.)
- Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) — wytyczne dotyczące szkoleń BHP i kontroli pracodawców: www.pip.gov.pl
- Centralny Instytut Ochrony Pracy — Państwowy Instytut Badawczy (CIOP-PIB): www.ciop.pl
Artykuł zaktualizowano pod stan prawny na 2026 rok. Przed podjęciem decyzji w indywidualnej sprawie zweryfikuj aktualne brzmienie przepisów lub skonsultuj się ze specjalistą BHP.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pracownik może odmówić szkolenia BHP?
Nie może tego zrobić zgodnie z prawem. Art. 211 Kodeksu pracy nakłada na pracownika obowiązek udziału w szkoleniach i instruktażach BHP. Odmowa stanowi naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i może skutkować karą porządkową, odsunięciem od pracy lub — przy powtarzającym się naruszeniu — rozwiązaniem umowy o pracę.
Co grozi pracownikowi za odmowę szkolenia BHP?
Pracodawca może zastosować karę porządkową: upomnienie, naganę lub karę pieniężną. Pracownik, który odmawia szkolenia wstępnego, nie zostaje dopuszczony do pracy i nie otrzymuje wynagrodzenia za ten czas przestoju z własnej winy. Przy powtarzającej się i udokumentowanej odmowie pracodawca może rozwiązać umowę o pracę.
Co pracodawca powinien zrobić, gdy pracownik odmawia szkolenia BHP?
Pracodawca powinien pisemnie wezwać pracownika na szkolenie, odnotować odmowę, wstrzymać dopuszczenie do pracy (jeśli szkolenie wstępne nie zostało odbyte lub upłynął termin szkolenia okresowego), wysłuchać pracownika i zastosować karę porządkową. Całą dokumentację — wezwania, notatki, decyzje — należy zachować w aktach.
Czy pracodawca może zwolnić pracownika za odmowę szkolenia BHP?
Tak, ale wymaga to spełnienia określonych warunków proceduralnych. Przy powtarzającej się odmowie, udokumentowanej i poprzedzonej karami porządkowymi, pracodawca może rozwiązać umowę za wypowiedzeniem. Zwolnienie dyscyplinarne (art. 52 § 1 pkt 1 KP) jest możliwe, gdy odmowa ma charakter ciężkiego naruszenia obowiązków i wynika ze świadomego działania pracownika. Każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny okoliczności.
Czy pracownik traci wynagrodzenie za czas, gdy nie może pracować z powodu braku szkolenia?
Co do zasady tak — jeśli przyczyną niedopuszczenia do pracy jest odmowa szkolenia przez samego pracownika, pracownik nie wykonuje pracy z własnej winy i nie zachowuje prawa do wynagrodzenia za ten czas. Sytuacja wygląda inaczej, gdy to pracodawca nie zapewnił dostępu do szkolenia w rozsądnym terminie — wtedy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia za czas przestoju.
Czy szkolenie BHP online jest równie ważne jak stacjonarne?
Szkolenie BHP online w formie samokształcenia kierowanego jest prawnie dopuszczalną formą szkolenia okresowego, jeśli spełnia wymagania rozporządzenia z 27 lipca 2004 r. — obejmuje właściwy program, materiały edukacyjne, możliwość konsultacji i sprawdzenie wiedzy. Pracownik nie może odmówić szkolenia tylko dlatego, że odbywa się w formie online, o ile forma ta jest zgodna z przepisami.
Co jeśli pracownik twierdzi, że choroba uniemożliwia mu odbycie szkolenia?
Choroba może być uzasadnioną przyczyną przesunięcia terminu szkolenia. Pracodawca powinien wyznaczyć nowy termin po powrocie pracownika do pracy. Jeżeli jednak pracownik regularnie korzysta ze zwolnień lekarskich wyłącznie po to, by unikać szkolenia, a po każdym powrocie ponownie odmawia — całość okoliczności może zostać zakwalifikowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych.
Jak prawidłowo udokumentować odmowę szkolenia BHP przez pracownika?
Sporządź pisemne wezwanie pracownika na szkolenie z potwierdzeniem odbioru, a w razie odmowy — notatkę służbową z datą, opisem zdarzenia i podpisem świadka. Jeśli pracownik odmawia na piśmie, zachowaj ten dokument. Jeśli odmawia ustnie i nie podpisuje notatki, odnotuj to z podpisem świadka. Całość trafia do akt osobowych lub dokumentacji BHP firmy.
Czy odmowa szkolenia przez pracownika zmienia odpowiedzialność pracodawcy po wypadku?
Odmowa szkolenia przez pracownika może mieć znaczenie przy ustalaniu przyczyn wypadku i ocenie winy poszczególnych stron. Jednak pracodawca, który mimo odmowy dopuścił pracownika do pracy bez szkolenia, naruszył swój obowiązek z art. 237³ KP. Udokumentowana odmowa może złagodzić ocenę winy pracodawcy, ale nie zwalnia go z odpowiedzialności za dopuszczenie do pracy osoby nieprzeszkolonej.
