Wielu właścicieli małych firm zakłada, że przepisy BHP dotyczą wyłącznie dużych zakładów pracy. Przy kilku pracownikach łatwo uznać, że obowiązki BHP można ograniczyć do minimum albo odłożyć na później.
To błędne założenie może skończyć się mandatem z Państwowej Inspekcji Pracy, a przy wypadku pracownika — także odpowiedzialnością cywilną lub karną. PIP może skontrolować każdego pracodawcę, niezależnie od liczby zatrudnionych osób.
W tym artykule wyjaśniamy, czy mała liczba pracowników zwalnia z obowiązków BHP, kiedy pracodawca może sam wykonywać zadania służby BHP, jakie szkolenie musi wtedy ukończyć oraz kiedy warto powierzyć te zadania kompetentnemu pracownikowi lub specjaliście zewnętrznemu.
Krótka odpowiedź: Tak. Każdy pracodawca musi realizować obowiązki BHP niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników. Przy zatrudnieniu do 10 pracowników może jednak sam wykonywać zadania służby BHP, jeżeli odbył szkolenie niezbędne do wykonywania tych zadań albo spełnia wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zwolnienia z tego szkolenia. Możliwość ta obejmuje również pracodawcę zatrudniającego do 50 pracowników, jeżeli jego działalność ma kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia.
Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność bez pracowników nie jest z tego powodu pracodawcą w rozumieniu Kodeksu pracy. Odrębne obowiązki mogą jednak powstać wobec zleceniobiorców i osób samozatrudnionych wykonujących pracę w zakładzie albo w miejscu wyznaczonym przez przedsiębiorcę, zgodnie z art. 304 Kodeksu pracy.
Pełne omówienie obowiązków związanych ze szkoleniami, oceną ryzyka, badaniami, dokumentacją i organizacją bezpiecznej pracy znajdziesz w poradniku Obowiązki pracodawcy w zakresie BHP – pełne wyjaśnienie przepisów.
Najważniejsze wnioski:
- Każdy pracodawca zatrudniający pracowników w ramach stosunku pracy musi przestrzegać przepisów BHP — bez względu na liczbę zatrudnionych.
- Przy zatrudnieniu do 10 pracowników pracodawca może sam wykonywać zadania służby BHP, jeśli odbył wymagane szkolenie albo spełnia wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zwolnienia z tego szkolenia (art. 237¹¹ Kodeksu pracy). Ta sama możliwość dotyczy firm zatrudniających do 50 pracowników, jeśli ich działalność ma kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia.
- Brak specjalisty BHP na etacie nie zwalnia z oceny ryzyka zawodowego, badań profilaktycznych, szkoleń pracowników ani dokumentacji BHP.
- Jeśli pracodawca nie chce lub nie może sam wykonywać zadań służby BHP, może powierzyć je kompetentnemu pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, a dopiero przy jego braku — specjaliście zewnętrznemu.
Jakie obowiązki BHP musi spełnić każda firma — niezależnie od liczby pracowników?
Przepisy BHP nie przewidują żadnego generalnego zwolnienia dla małych firm. Pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy — wynika to wprost z art. 207 Kodeksu pracy.
Niezależnie od tego, czy firma zatrudnia 2, 5 czy 10 pracowników, każdy pracodawca musi:
- Zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy na każdym stanowisku.
- Skierować pracowników na wymagane badania profilaktyczne — wstępne, okresowe i kontrolne.
- Przeprowadzić szkolenie wstępne przed dopuszczeniem do pracy oraz szkolenia okresowe, jeżeli są wymagane dla danej grupy stanowisk. Szkolenie okresowe nie jest wymagane dla pracownika administracyjno-biurowego, jeżeli przeważająca działalność pracodawcy mieści się w grupie o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia i z oceny ryzyka zawodowego nie wynika konieczność przeprowadzenia takiego szkolenia.
- Opracować i udokumentować ocenę ryzyka zawodowego dla każdego stanowiska oraz poinformować o niej pracowników.
- Wyznaczyć osoby odpowiedzialne za pierwszą pomoc, ochronę przeciwpożarową i ewakuację oraz zapewnić do tego odpowiednie środki.
- Prowadzić wymaganą dokumentację BHP: kartę szkolenia wstępnego, zaświadczenia szkoleń, dokumentację oceny ryzyka i rejestr wypadków.
- Zapewnić środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze, jeżeli wymagają tego warunki pracy na danym stanowisku.
Pracowników wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy warto przygotować do właściwego reagowania w nagłych sytuacjach. Pomocny może być kurs pierwszej pomocy online dla pracowników i firm. Kurs wspiera przygotowanie pracowników, ale nie zastępuje pozostałych obowiązków związanych z organizacją pierwszej pomocy w zakładzie pracy.
Żaden z tych obowiązków nie znika przy małej liczbie pracowników. Zmieniać może się sposób zorganizowania wykonywania zadań służby BHP, ale odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy nadal ponosi pracodawca. Pełne, praktyczne wdrożenie tych obowiązków w małej firmie opisujemy w poradniku BHP w mikrofirmie – praktyczny poradnik.
Kiedy pracodawca może sam wykonywać zadania służby BHP, a kiedy trzeba je komuś powierzyć?
| Liczba pracowników i warunki | Prawidłowa zasada |
|---|---|
| Do 10 pracowników | Pracodawca może sam wykonywać zadania służby BHP, jeżeli odbył wymagane szkolenie albo korzysta ze zwolnienia przewidzianego w § 13 ust. 2 rozporządzenia |
| 11–50 pracowników, kategoria ryzyka nie wyższa niż trzecia | Pracodawca również może sam wykonywać zadania służby BHP, jeżeli odbył wymagane szkolenie albo korzysta ze zwolnienia przewidzianego w § 13 ust. 2 rozporządzenia |
| 11–50 pracowników, kategoria ryzyka wyższa niż trzecia | Zadania powierza się kompetentnemu pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy; przy braku takiego pracownika — specjaliście zewnętrznemu |
| 51–100 pracowników | Zadania powierza się kompetentnemu pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy; przy braku takiego pracownika — specjaliście zewnętrznemu |
| Powyżej 100 pracowników | Pracodawca tworzy służbę BHP |
| Ponad 600 pracowników | Co najmniej jeden pełnoetatowy pracownik służby BHP na każde 600 pracowników |
Inspektor pracy może nakazać utworzenie służby BHP albo zwiększenie liczby jej pracowników, jeżeli uzasadniają to stwierdzone zagrożenia zawodowe — niezależnie od tego, ile osób firma zatrudnia.
Podstawa prawna: art. 207 i art. 237¹¹ Kodeksu pracy oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
Gdzie mała firma ma elastyczność — służba BHP bez specjalisty na etacie
Największa praktyczna ulga dla małych pracodawców dotyczy służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z art. 237¹¹ Kodeksu pracy pracodawca może samodzielnie wykonywać zadania służby BHP, jeżeli:
- zatrudnia do 10 pracowników, albo
- zatrudnia do 50 pracowników i jego działalność jest zakwalifikowana do grupy, dla której ustalono kategorię ryzyka nie wyższą niż trzecia,
- i jednocześnie odbył wymagane szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP albo spełnia wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zwolnienia z tego szkolenia.
Innymi słowy: właściciel firmy z pięcioma pracownikami może samodzielnie wykonywać zadania służby BHP — ale wyłącznie wtedy, gdy odbył odpowiednie szkolenie albo spełnia wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zwolnienia z tego szkolenia. Samo zatrudnienie do 10 osób nie wystarczy. Powyżej tych progów, aż do 100 pracowników, zadania służby BHP powierza się kompetentnemu pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, a dopiero przy braku takiej osoby — specjaliście spoza zakładu.
Alternatywy, gdy pracodawca nie chce lub nie może sam wykonywać zadań służby BHP
Nie każdy właściciel małej firmy ma czas lub chce ukończyć szkolenie wymagane do samodzielnego wykonywania zadań służby BHP. Prawo przewiduje inne rozwiązania:
- Kompetentny pracownik firmy — pracodawca może powierzyć zadania służby BHP pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, jeśli spełnia on wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach.
- Specjalista spoza zakładu — dopiero przy braku takiego pracownika zadania te można powierzyć specjaliście BHP na umowę zlecenie lub zamówić usługę u firmy zewnętrznej.
Służba BHP — niezależnie od tego, kto ją wykonuje — pełni funkcje doradcze i kontrolne wobec pracodawcy. Powierzenie zadań pracownikowi lub specjaliście zewnętrznemu nie zwalnia pracodawcy z odpowiedzialności za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie (art. 207 Kodeksu pracy). Szczegóły dotyczące warunków, kosztów i zakresu takiej współpracy opisujemy w poradniku Czy można outsourcować BHP w firmie?
Szkolenie BHP dla pracodawcy wykonującego zadania służby BHP — co trzeba ukończyć?
Aby pracodawca mógł samodzielnie wykonywać zadania służby BHP, co do zasady przed rozpoczęciem wykonywania tych zadań musi odbyć odrębne szkolenie przeznaczone dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP. Jego minimalny wymiar wynosi 64 godziny lekcyjne — to więcej niż standardowe szkolenie okresowe dla pracodawców i osób kierujących pracownikami, które trwa co najmniej 16 godzin. Ze szkolenia 64-godzinnego jest zwolniony pracodawca, który spełnia wymagania kwalifikacyjne dla służby BHP określone w odrębnych przepisach (§ 13 ust. 2 rozporządzenia).
Warto rozróżnić trzy rodzaje szkoleń, które łatwo ze sobą pomylić:
- szkolenie okresowe pracodawców i osób kierujących pracownikami — minimum 16 godzin lekcyjnych;
- szkolenie pracodawców wykonujących zadania służby BHP — minimum 64 godziny lekcyjne;
- szkolenie okresowe pracowników służby BHP i osób wykonujących zadania tej służby — minimum 32 godziny lekcyjne.
Pracodawca, który ukończył szkolenie 64-godzinne i wykonuje zadania służby BHP, odbywa następnie szkolenia okresowe przewidziane dla pracowników służby BHP i innych osób wykonujących zadania tej służby — nie rzadziej niż raz na 5 lat. Minimalny wymiar takiego szkolenia okresowego wynosi 32 godziny lekcyjne. Pełny opis programu, formy szkolenia i wymaganej dokumentacji znajdziesz w poradniku Jakie szkolenie musi zrobić pracodawca, żeby wykonywać zadania służby BHP?
Dokumentacja BHP w małej firmie — co musisz mieć?
Niezależnie od tego, czy pracodawca wykonuje zadania służby BHP samodzielnie, czy powierza je innej osobie — obowiązkowa dokumentacja BHP musi być prowadzona i przechowywana w firmie.
Podstawowe dokumenty BHP, które powinna posiadać każda firma:
- Ocena ryzyka zawodowego — opracowana dla każdego stanowiska pracy.
- Karta szkolenia wstępnego BHP — potwierdzenie przeprowadzenia instruktażu ogólnego i stanowiskowego przed dopuszczeniem do pracy.
- Zaświadczenia o szkoleniach okresowych BHP pracowników — z datą ważności, tam gdzie obowiązek szkolenia okresowego ma zastosowanie.
- Rejestr wypadków przy pracy — prowadzony na podstawie zatwierdzonych protokołów powypadkowych.
- Instrukcje BHP — dla stanowisk, na których używa się urządzeń lub wykonuje prace z podwyższonym ryzykiem.
- Protokół ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku — sporządzany w przewidzianym przepisami trybie, jeżeli doszło do wypadku pracownika przy pracy.
Uwaga: Braki w ocenie ryzyka zawodowego lub w dokumentacji szkoleniowej mogą skutkować sankcjami PIP niezależnie od tego, czy w firmie doszło do wypadku.
Pełną, szczegółową listę obowiązkowej dokumentacji BHP znajdziesz w poradniku Dokumentacja BHP w firmie – lista obowiązkowa.
Kary za brak BHP w małej firmie — ile wynoszą?
Państwowa Inspekcja Pracy może skontrolować każdego pracodawcę, niezależnie od liczby zatrudnionych pracowników.
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości inspektor pracy może nałożyć mandat karny do 5000 zł, a przy ponownym wykroczeniu — do 10 000 zł, albo skierować wniosek do sądu o grzywnę od 2000 do 60 000 zł. Wysokość i rodzaj sankcji zależą od konkretnego naruszenia.
Pełne omówienie kar znajdziesz w artykule Kary za naruszenia BHP – mandat PIP i grzywna sądowa.
Jak ustalić, kto będzie wykonywał zadania BHP w małej firmie?
- Sprawdź liczbę pracowników — ustal, czy firma mieści się w progu do 10, do 50, do 100 czy powyżej 100 pracowników.
- Sprawdź kategorię ryzyka działalności — ma ona znaczenie, gdy pracodawca zatrudnia od 11 do 50 pracowników i chce sam wykonywać zadania służby BHP.
- Oceń możliwość samodzielnego wykonywania zadań — pracodawca musi spełniać warunki dotyczące zatrudnienia oraz odbyć wymagane szkolenie 64-godzinne albo spełniać wymagania kwalifikacyjne uprawniające do zwolnienia z tego szkolenia.
- Sprawdź, czy w firmie jest kompetentny pracownik — do 100 pracowników zadania można powierzyć pracownikowi zatrudnionemu przy innej pracy, który spełnia wymagania kwalifikacyjne.
- Rozważ specjalistę zewnętrznego — zadania można mu powierzyć przy braku kompetentnego pracownika, bez przenoszenia odpowiedzialności pracodawcy za stan BHP.
Najczęściej zadawane pytania
Czy firma zatrudniająca jednego pracownika musi realizować BHP?
Tak. Zatrudnienie choćby jednej osoby w ramach stosunku pracy powoduje powstanie obowiązków pracodawcy w zakresie BHP, niezależnie od wielkości firmy. Badania profilaktyczne, wymagane szkolenie oraz przygotowanie bezpiecznego stanowiska należy zapewnić przed dopuszczeniem pracownika do pracy.
Czy pracodawca zatrudniający do 10 osób może sam wykonywać zadania służby BHP?
Tak, pod warunkiem ukończenia wymaganego szkolenia dla pracodawców wykonujących zadania służby BHP (art. 237¹¹ Kodeksu pracy). Samo zatrudnienie do 10 osób, bez takiego szkolenia, nie wystarczy.
Czy pracodawca zatrudniający do 50 osób może sam wykonywać te zadania?
Tak, ale tylko wtedy, gdy działalność pracodawcy jest zakwalifikowana do grupy o kategorii ryzyka nie wyższej niż trzecia i pracodawca ukończył wymagane szkolenie. Przy wyższej kategorii ryzyka zadania trzeba powierzyć kompetentnemu pracownikowi albo specjaliście zewnętrznemu.
Jakie szkolenie musi ukończyć pracodawca wykonujący zadania służby BHP?
Co do zasady przed rozpoczęciem wykonywania zadań służby BHP pracodawca musi odbyć odrębne szkolenie dla pracodawców wykonujących zadania tej służby, którego minimalny wymiar wynosi 64 godziny lekcyjne. Ze szkolenia jest zwolniony pracodawca spełniający wymagania kwalifikacyjne dla służby BHP określone w odrębnych przepisach (§ 13 ust. 2 rozporządzenia).
Kiedy trzeba utworzyć służbę BHP?
Obowiązek utworzenia służby BHP powstaje przy zatrudnieniu powyżej 100 pracowników. Przy mniejszym zatrudnieniu zadania można powierzyć kompetentnemu pracownikowi albo, po spełnieniu warunków dotyczących liczby zatrudnionych i kategorii ryzyka, wykonywać je samodzielnie. Inspektor pracy może nakazać utworzenie służby BHP wcześniej, jeśli uzasadniają to zagrożenia zawodowe.
Czy zadania służby BHP można zlecić specjaliście zewnętrznemu?
Tak, ale dopiero przy braku kompetentnego pracownika zatrudnionego przy innej pracy, któremu można by powierzyć te zadania. Specjalista zewnętrzny pełni wtedy funkcje doradcze i kontrolne w zakresie BHP.
Czy powierzenie zadań specjaliście zwalnia pracodawcę z odpowiedzialności?
Nie. Niezależnie od tego, komu powierzono wykonywanie zadań służby BHP, odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie zawsze ponosi pracodawca (art. 207 Kodeksu pracy).
Stan prawny: 20 sierpnia 2026 r.
Źródło zdjęcia: Blake Wisz / Unsplash
Podstawa prawna i źródła
- Ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – w szczególności art. 207, art. 2091, art. 226, art. 229, art. 234, art. 2373, art. 23711, art. 283 i art. 304.
- Rozporządzenie Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – w szczególności § 13 oraz ramowe programy szkoleń pracodawców wykonujących zadania służby BHP, pracodawców i osób kierujących pracownikami, a także pracowników służby BHP i osób wykonujących jej zadania.
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków – załącznik określający grupy działalności i kategorie ryzyka.
- Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw – zmiany wysokości sankcji obowiązujące od 8 lipca 2026 r.
- Państwowa Inspekcja Pracy – Służba bezpieczeństwa i higieny pracy.
