BHP podczas przerw międzylekcyjnych – obowiązki nauczyciela dyżurującego

Stan prawny na 8 października 2026 r.

BHP podczas przerw międzylekcyjnych to jeden z elementów szerszego systemu bezpieczeństwa w szkole. Ogólne zasady, podział zadań i odpowiedzialność w placówce porządkuje przewodnik BHP w szkole i placówce oświatowej – obowiązki, zasady i odpowiedzialność. Ten artykuł dotyczy wyłącznie przerw: nadzoru nad uczniami, obowiązków nauczyciela dyżurującego i organizacji dyżurów.

Czy nadzór nad uczniami podczas przerw jest obowiązkowy?

Tak. Zgodnie z § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach uczniowie spędzają przerwy w zajęciach pod nadzorem nauczyciela. Rozporządzenie obejmuje zarówno szkoły i placówki publiczne, jak i niepubliczne, więc obowiązek nadzoru podczas przerw dotyczy obu rodzajów szkół.

Dyżur nauczyciela na przerwie to wyznaczony czas i miejsce, w którym konkretny nauczyciel sprawuje nadzór nad przebywającymi tam uczniami. Jest to praktyczna forma realizacji obowiązku z § 14 ust. 1.

Obowiązek nauczyciela wiąże się również z art. 6 pkt 1 Karty Nauczyciela. Nauczyciel ma rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym stanowiskiem i podstawowymi funkcjami szkoły – dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą – w tym zadania dotyczące zapewnienia bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Art. 6 Karty Nauczyciela ma zastosowanie także do nauczycieli szkół i placówek wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, w tym objętych tym przepisem szkół niepublicznych, na zasadach określonych w art. 91b ust. 2. Niezależną i bezpośrednią podstawą obowiązku nadzoru podczas przerw pozostaje § 14 ust. 1 rozporządzenia.

Nadzór podczas zajęć i podczas przerw – dwie odrębne zasady

Rozporządzenie reguluje nadzór w dwóch osobnych przepisach:

• § 13 – zakazuje prowadzenia zajęć w szkole lub placówce bez nadzoru upoważnionej osoby. Dotyczy samych zajęć.
• § 14 ust. 1 – odrębnie i bezpośrednio stanowi, że przerwy w zajęciach uczniowie spędzają pod nadzorem nauczyciela.

Podstawową, bezpośrednią regulacją dyżuru podczas przerwy jest § 14 ust. 1, a nie § 13. Oba przepisy razem zapewniają ciągłość nadzoru: uczniowie pozostają pod opieką szkoły zarówno w czasie zajęć, jak i między nimi.

Jakie są obowiązki nauczyciela dyżurującego przed dyżurem i w jego trakcie?

Rozporządzenie nie zawiera szczegółowej listy czynności nauczyciela dyżurującego. Poniższa checklista jest praktycznym zaleceniem organizacyjnym, a nie dosłownym wyliczeniem z przepisów. Szczegółowe zasady pełnienia dyżurów może określać statut, zarządzenie dyrektora albo inny dokument wewnętrzny szkoły. Procedury wewnętrzne doprecyzowują sposób realizacji nadzoru, ale nie mogą być sprzeczne z przepisami powszechnie obowiązującymi.

1. Punktualnie obejmij wyznaczone miejsce dyżuru. Nadzór powinien rozpocząć się wraz z początkiem przerwy.
2. Sprawdź strefę dyżuru. Zwróć uwagę na widoczne zagrożenia, np. mokrą podłogę, uszkodzone wyposażenie, zastawione przejścia lub otwarte okna.
3. Aktywnie obserwuj zachowanie uczniów. Przemieszczaj się po wyznaczonej strefie tak, aby widzieć miejsca, w których najczęściej dochodzi do niebezpiecznych sytuacji.
4. Reaguj na niebezpieczne zachowania. Przerywaj bieganie w miejscach do tego nieprzeznaczonych, przepychanki, bójki i inne zachowania stwarzające ryzyko.
5. Zgłaszaj usterki i zagrożenia zgodnie z procedurą szkoły. Jeżeli zagrożenia nie da się usunąć od razu, w miarę możliwości zabezpiecz miejsce i powiadom wskazaną osobę.
6. Nie opuszczaj miejsca dyżuru bez zapewnienia zastępstwa. Jeżeli musisz odejść, upewnij się, że nadzór przejęła inna upoważniona osoba.
7. Przekaż informację o zdarzeniu lub zagrożeniu. O wypadku, konflikcie lub zauważonym ryzyku poinformuj dyrektora albo osobę wskazaną w dokumentach wewnętrznych placówki.

Rzeczywisty nadzór nie oznacza konieczności stałego utrzymywania każdego ucznia w polu widzenia, ale powinien być zorganizowany tak, aby nauczyciel mógł zauważać zagrożenia i odpowiednio na nie reagować. Ocena, czy nadzór był prawidłowy, zależy od okoliczności konkretnej sytuacji – m.in. wieku i liczby uczniów, układu pomieszczeń i liczby osób pełniących dyżur.

Dyżur wiąże się także z zagrożeniami dla samego nauczyciela, np. ryzykiem potknięcia, potrącenia czy nadmiernego obciążenia głosu. Ich identyfikację omawia artykuł Ocena ryzyka zawodowego nauczyciela – jakie zagrożenia należy uwzględnić.

Przerwy na świeżym powietrzu a warunki atmosferyczne

Zgodnie z § 14 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli pozwalają na to warunki atmosferyczne, umożliwia się uczniom przebywanie w czasie przerw na świeżym powietrzu. Rozporządzenie nie wymienia konkretnych kryteriów pogodowych.

• W praktyce przy ocenie warunków bierze się pod uwagę np. opady, temperaturę, wiatr i stan nawierzchni. To przykłady, a nie zamknięty katalog określony w przepisach.
• Obowiązek nadzoru z § 14 ust. 1 obowiązuje również wtedy, gdy uczniowie przebywają na terenie szkoły poza budynkiem.
• Gdy warunki nie pozwalają na wyjście, uczniowie spędzają przerwę w budynku – nadal pod nadzorem nauczyciela.

Jak dyrektor organizuje dyżury nauczycieli?

Zgodnie z § 2 rozporządzenia dyrektor szkoły lub placówki – publicznej i niepublicznej – zapewnia bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole lub placówce. W szkole publicznej zadanie to wynika dodatkowo z art. 68 ust. 1 pkt 6 Prawa oświatowego, zgodnie z którym dyrektor wykonuje zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Ponadto § 14 ust. 3 rozporządzenia stanowi, że dyrektor – po zasięgnięciu opinii rady rodziców i samorządu uczniowskiego – ustala długość przerw międzylekcyjnych oraz organizuje przerwy w sposób umożliwiający uczniom spożycie posiłków na terenie szkoły.

Harmonogram dyżurów w szkole

Przepisy nie wskazują wprost, kto sporządza harmonogram dyżurów. W praktyce robi to dyrektor albo osoba, której to zadanie powierzył. Dyrektor organizuje dyżury w sposób umożliwiający rzeczywisty nadzór, z uwzględnieniem liczby i wieku uczniów, układu budynku, miejsc przebywania uczniów oraz dostępnej kadry. Ograniczenia kadrowe nie zwalniają szkoły z obowiązku zorganizowania rzeczywistego nadzoru nad uczniami.

Harmonogram dyżurów powinien wskazywać przede wszystkim:

• nauczyciela pełniącego dyżur;
• czas dyżuru (dzień i przerwę);
• miejsce lub strefę dyżuru;
• zasady zastępstwa w razie nieobecności nauczyciela.

Czy szkoła musi mieć regulamin dyżurów nauczycieli?

Przepisy nie nakazują tworzenia dokumentu pod nazwą „regulamin dyżurów”. Rozporządzenie nie określa nazwy, obowiązkowej formy ani szczegółowej treści takiego dokumentu. Wymagania wobec statutu różnią się jednak w zależności od rodzaju szkoły.

• Szkoła publiczna: zgodnie z art. 98 ust. 1 pkt 7 Prawa oświatowego statut określa zakres zadań nauczycieli oraz innych pracowników szkoły, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, a także sposób i formy wykonywania tych zadań, dostosowane do wieku i potrzeb uczniów oraz warunków środowiskowych szkoły.
• Szkoła niepubliczna: elementy statutu określa art. 172 Prawa oświatowego. Katalog ten jest odrębny i węższy – obejmuje m.in. organizację szkoły oraz prawa i obowiązki pracowników i uczniów – i nie powtarza wprost wymogu z art. 98 ust. 1 pkt 7. Obowiązek nadzoru podczas przerw wynika tu bezpośrednio z § 14 ust. 1 rozporządzenia, a sposób jego realizacji szkoła może doprecyzować w statucie lub dokumentach wewnętrznych.

Pełny zakres zadań i odpowiedzialności dyrektora w obszarze bezpieczeństwa wykracza poza organizację dyżurów. Omawia go artykuł Obowiązki dyrektora szkoły w zakresie BHP – za co odpowiada dyrektor placówki.

Ilu nauczycieli powinno pełnić dyżur podczas przerwy?

Powszechnie obowiązujące przepisy nie określają jednego przelicznika liczby nauczycieli dyżurujących na liczbę uczniów. Liczbę dyżurujących i podział stref ustala się w szkole na podstawie jej rzeczywistych warunków: liczby i wieku uczniów, liczby kondygnacji i korytarzy, miejsc szczególnie narażonych na zdarzenia (np. schody, szatnie, boisko) oraz dostępnej kadry. Kryterium jest to, czy przyjęta organizacja pozwala na rzeczywisty nadzór. Ograniczenia kadrowe nie zwalniają szkoły z tego obowiązku.

Odpowiedzialność nauczyciela za wypadek ucznia podczas przerwy

Sam fakt pełnienia dyżuru nie oznacza automatycznej odpowiedzialności nauczyciela za każdy wypadek ucznia podczas przerwy. Ewentualna odpowiedzialność wymaga zbadania w szczególności:

• okoliczności zdarzenia;
• zakresu obowiązków powierzonych nauczycielowi;
• zachowania nauczyciela przed zdarzeniem i w jego trakcie;
• przewidywalności zagrożenia;
• organizacji nadzoru przez szkołę.

Jak postępować po zdarzeniu, kogo powiadomić i jaką dokumentację sporządzić, wyjaśnia artykuł Wypadek ucznia w szkole – postępowanie, dokumentacja i obowiązki dyrektora.

Praktyczne wsparcie BHP dla szkoły

Najczęstsze pytania

Podstawa prawna i źródła

• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (tekst jednolity: Dz.U. 2020 poz. 1604) – § 2, § 13 i § 14 ust. 1–3.
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 515) – art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 6 pkt 1 oraz art. 91b ust. 2.
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 820) – art. 68 ust. 1 pkt 6, art. 98 ust. 1 pkt 7 oraz art. 172 ust. 1–2.